1. ??nh ngh?a:

Ph??ng ti?n ?o là ph??ng ti?n k? thu?t ?? th?c hi?n phép ?o. C? th? h?n, ph??ng ti?n ?o là tên g?i chung ch? các thi?t b? ???c dùng m?t cách ??c l?p ho?c cùng các thi?t b? ph? ?? th?c hi?n phép ?o. V?t ??, b? chuy?n ??i ?o, h? th?ng ?o là nh?ng d?ng ??c bi?t c?a ph??ng ti?n ?o.

2.Phân lo?i PT?:

Có th? phân lo?i ph??ng ti?n ?o theo nguyên lý c?u trúc ho?c theo cách bi?u th? ra s? ch? c?a nó.

2.1. Theo nguyên lý c?u trúc có các lo?i ph??ng ti?n ?o:

+ Ph??ng ti?n ?o tác ??ng tr?c ti?p: là nh?ng ph??ng ti?n ?o trong ?ó ??i l??ng c?n ?o sau 1 ho?c 1 s? l?n bi?n ??i s? tác ??ng vào b? ph?n ch? th? ?? th? hi?n giá tr? ??i l??ng c?n ?o thành các s? ch?.

VD: cân ??ng h?, áp k?, nhi?t k?….

+ Ph??ng ti?n ?o so sánh: là nh?ng ph??ng ti?n ?o trong ?ó phép ?o ???c th?c hi?n b?ng cách so sánh ??i l??ng ?o v?i v?t ?? t??ng ?ng ?ã bi?t giá tr?.

VD: nh? cân ??u tay ?òn, cân ??a, áp k? pittông…?? chính xác c?a lo?i ph??ng ti?n ?o này ph?

thu?c vào ?? chính xác c?a v?t ?? và ?? nh?y c?a d?ng c? so sánh.

2.2. Theo cách bi?u th? ra s? ch? có hai nhóm ph??ng ti?n ?o sau:

+ Ph??ng ti?n ?o hi?n th?: là nh?ng ph??ng ti?n ?o bi?u th? ra s? ch?. S? bi?u th? ra s? ch? có th? là t??ng t?( analog) ho?c hi?n s?( digital).

+ Ph??ng ti?n ?o t? ghi: là nh?ng ph??ng ti?n ?o có ghi l?i s? ch?. Ph??ng ti?n ?o t? ghi th??ng ???c s? d?ng ?? theo dõi quá trình công ngh? trong s?n xu?t, trong y t? và trong nghiên c?u khoa h?c b?ng cách ghi l?i các giá tr? ??i l??ng ?o thay ??i theo th?i gian.

3. M?t s? ??c tr?ng c? b?n c?a ph??ng ti?n ?o:

+ Ph?m vi ch?: là t?p h?p các giá tr? gi?i h?n b?i các s? ch? c?c tr? c?a thang ?o. Giá tr? c?c tr? chính là giá tr? ??u và giá tr? cu?i cùng c?a thang ?o.

+ Ph?m vi ?o: là t?p h?p các giá tr? c?a ??i l??ng ?o mà sai s? c?a ph??ng ti?n ?o ???c xem là n?m trong gi?i h?n quy ??nh. Ph?n l?n ph?m vi ?o trùng v?i ph?m vi ch?; c?ng có tr??ng h?p ph?m vi ?o ch? là 1 ph?n c?a ph?m vi ch?.

+ ?? ?n ??nh ( c?a ph??ng ti?n ?o): là kh? n?ng c?a ph??ng ti?n ?o gi? không ??i các ??c tr?ng ?o l??ng c?a nó theo th?i gian.

+ ?? ?úng: là kh? n?ng c?a ph??ng ti?n ?o cho các s? ch? không có sai s? h? th?ng.

+ ?? l?p l?i: là kh? n?ng c?a ph??ng ti?n ?o cho các s? ch? g?n nhau khi ?o l?p l?i cùng 1 ??i l??ng.

+ ?? chính xác: là 1 khái ni?m ??nh tính, ?ó là kh? n?ng c?a ph??ng ti?n ?o t?o ra h??ng ?ng sát v?i giá tr? th?c c?a ??i l??ng ?o.

+ C?p chính xác: là nhóm ph??ng ti?n ?o ?áp ?ng nh?ng yêu c?u ?o l??ng nh?t ??nh ?? ??m b?o cho sai s? c?a ph??ng ti?n ?o n?m trong gi?i h?n ?ã quy ??nh. C?p chính xác th??ng ???c bi?u th? b?ng 1 s? ho?c 1 ký hi?u theo quy ??c nh? s? ???c trinh bày d??i ?ây.

+ ?i?u ki?n v?n hành quy ??nh : ?ó là ?i?u ki?n s? d?ng mà trong ?ó các ??c tr?ng ?o l??ng ?ã quy ??nh c?a ph??ng ti?n ?o n?m trong gi?i h?n ?ã cho. Khi s? d?ng ph??ng ti?n ?o ph?i tuân th? các ?i?u ki?n này.

+ ?i?u ki?n chu?n: khác v?i ?i?u ki?n v?n hành, ?i?u ki?n chu?n ???c quy ??nh nghiêm ng?t h?n. ?ó là ?i?u ki?n s? d?ng ?? th? nghi?m các ??c tr?ng ?o l??ng c?a ph??ng ti?n ?o, ?? kh?c ?? nó ho?c ?? so sánh các k?t qua ?o l?n nhau.

4. Sai s? c?a ph??ng ti?n ?o

Do ?nh h??ng c?a nhi?u y?u t? trong thi?t k?, ch? t?o, b?o qu?n và s? d?ng… giá tr? danh ??nh c?a v?t ?? ho?c s? ch? c?a ph??ng ti?n ?o th??ng sai l?ch so v?i giá tr? th?c c?a ??i l??ng ???c th? hi?n ho?c ?o. Nh?ng sai l?ch này d?n ??n sai s? c?a ph??ng ti?n ?o. T??ng t? nh? ??i v?i sai s? c?a phép ?o, trong th?c t? ng??i ta ph?i thay giá tr? th?c b?ng giá tr? th?c quy ??c.

4.1 . Các hình th?c bi?u th? sai s? c?a ph??ng ti?n ?o

Theo hinh th?c bi?u th?, ta có sai s? tuy?t ??i, t??ng ??i và sai s? quy ??i c?a ph??ng ti?n ?o.

+ Sai s? tuy?t ??i (?X): là hi?u gi?a s? ch? Xsc c?a ph??ng ti?n ?o( ho?c gíá tr? danh ??nh Xdd c?a v?t ??) và giá tr? th?c quy ??c Xtq

?X = Xsc – Xt q

+ Sai s? t??ng ??i (?): là t? s? gi?a sai s? tuy?t ??i và giá tr? th?c quy ??c ?ng v?i s? ch? c?a ph??ng ti?n ?o và th??ng di?n t? theo ph?n tr?m (%)

? = (?/ Xtq ) 100%

4.2. Sai s? h? th?ng và sai s? ng?u nhiên c?a ph??ng ti?n ?o

+ Sai s? h? th?ng c?a ph??ng ti?n ?o: là ph?n sai s? có ?? l?n không ??i ho?c thay ??i theo quy lu?t nh?t ??nh làm cho ph??ng ti?n ?o không ?úng.

+ Sai s? ng?u nhiên c?a ph??ng ti?n ?o: là ph?n có ?? l?n thay ??i 1 cách ng?u nhiên không theo quy lu?t nh?t ??nh làm cho ph??ng ti?n ?o không trung thành ( không ?n ??nh). Sai s? ng?u nhiên c?a ph??ng ti?n ?o x?y ra do nh?ng bi?n ??i ng?u nhiên trong thông s? c?a các ph?n t? c?u t?o , ma sát gi?a ph?n ??ng và t?nh, s? không ?n ??nh c?a ?i?n tr? ti?p xúc.v.v..

4.3. ?i?u ki?n tiêu chu?n, sai s? c? b?n c?a PT?

Vì ?i?u ki?n môi tr??ng ?nh h??ng ??n sai s? c?a PT? nên trong quy ??nh s? d?ng nhà s?n xu?t th??ng ??a vào ?i?u ki?n làm vi?c tiêu chu?n cho PT? : ph?m vi nhi?t ??, ?? ?m, áp su?t,v.v… Sai s? c?a PT? ???c xác ??nh trong ?i?u ki?n tiêu chu?n g?i là sai s? c? b?n c?a PT?.

5. C?p chính xác c?a PT?

C? s? ?? quy ??nh và ký hi?u c?p chính xác là ?? l?n c?a sai s? c? b?n cho phép (v?n t?t là sai s? cho phép) và hinh th?c bi?u th? sai s? ?ó. Có các tr??ng h?p:

+ Ph??ng ti?n ?o có sai s? cho phép ???c ??nh m?c d??i hinh th?c sai s? tuy?t ??i: c?p chính xác c?a các ph??ng ti?n ?o này ???c ký hi?u b?ng s? th? t? ho?c b?ng các ch? cái in hoa. Ph??ng ti?n ?o có sai s? cho phép l?n,c?p chính xác ???c ký hi?u b?ng s? th? t? l?n ho?c b?ng ch? cái ? phía sau.

VD: Trong dãy qu? cân c?p chính xác E1; E2;F1; F2; M1;M2; M3 thì qua cân c?p chính xác M3 có sai s? cho phép l?n nh?t.

+ Ph??ng ti?n ?o có sai s? cho phép ???c ??nh m?c d??i hình th?c sai s? t??ng ??i ho?c sai s? quy ??i: k = [1; 1,5; 1,6; 2; 2,5; (3); 4;5 và 6]x10n

v?i n= 1;0;-1;-2… Ký hi?u 1,6.10n và 3x10n ch? dùng trong các l?nh v?c ?o ??c bi?t. VD: Dãy c?p chính xác c?a ??ng h? ?o ?i?n ki?u c? ?i?n, ???c l?p t? dãy s? trên v?i n=-1;0 g?m 7 c?p chính xác sau: 0,1 ; 0,2 ; 0,5 ; 1,0 ; 1,5; 2,0 ;4,0