1. ??nh ngh?a:

Phép ?o ???c ??nh ngh?a là t?p h?p nh?ng thao tác ?? xác ??nh giá tr? ?o c?a ??i l??ng c?n ?o. B?n ch?t c?a phép ?o chính là vi?c so sánh ??i l??ng c?n ?o (g?i t?t là ??i ??i l??ng ?o) v?i m?t ??i l??ng cùng lo?i ???c ch?n làm ??n v?. (VIM 1993)

Ví d?:?o ?? dài theo ??n v? mét; ?o kh?i l??ng theo ??n v? kilôgam, Trang thi?t b? k? thu?t ?? th?c hi?n vi?c so sánh này là PT?, K?t qu? phép ?o cho ta bi?t giá tr? c?a ??i l??ng c?n ?o. VD 15 m; 20 kg M?i: là quá trình th?c nghi?m ?? thu ???c t? m?t hay nhi?u gía tr? ??i l??ng v? m?t giá tr? ??i l??ng m?t cách h?p lý (VIM 2007) (Lý do có th? ??nh ngh?a c? không bao quát phép ?o gián ti?p).

2. ?o l??ng h?c

?/n: Là khoa h?c nghiên c?u v? phép ?o Có các l?nh v?c ?o l??ng h?c ch? y?u sau ?ây: ?LH lý thuy?t NC v? các ??n v? ?o, các ph??ng pháp ?o, ?LH ?ng d?ng NC v? phép ?o trong 1 l?nh v?c , ?LH k? thu?t NC v? PT?, ?LH h?p pháp NC v? ??n v?, PT?,…

3. Phân lo?i phép ?o

C?n c? vào ph??ng pháp nh?n ???c k?t qu? ?o, ta chia thành phép ?o tr?c ti?p và phép ?o gián ti?p.

a. Phép ?o tr?c ti?p

Giá tr? c?a ??i l??ng ?o ??c tr?c ti?p ???c ngay trên b? ph?n ch? th? c?a PT?

VD: Cân th?c ph?m b?ng cân ??ng h?, ?o chi?u dài c?n phòng b?ng th??c dây,v,v…

b. Phép ?o gián ti?p

giá tr? c?a ??i l??ng ?o ph?i tính toán qua m?i liên h? ?ã bi?t gi?a nó và các ??i l??ng liên quan có giá tr? bi?t ???c b?ng phép ?o tr?c ti?p

VD: R = U/I, thêm: ?o di?n tích, ?o th? tích thông qua- l?u l??ng ho?c kh?i l??ng và t? tr?ng ho?c ?o kích th??c chi?u dài.

4. K?t qu? ?o

là ??i l??ng ?o thu ???c t? phép ?o b?ng th?c nghi?m t? m?t hay nhi?u ??i l??ng.

5. Sai s? c?a phép ?o

5.1. ??nh ngh?a

Gi?a k?t qu? ?o và giá tr? th?c c?a ??i l??ng ?o bao gi? c?ng có m?t s? sai khác g?i là sai s? c?a phép ?o.

– Cân ?o tr?c ti?p kh?i l??ng v?t

– Máy ?o v?n n?ng ?o tr?c ti?p ?i?n áp Pin

– 2 PT? này có th? th?c hi?n phép ?o dán ti?p: cân có th? dùng ?o th? tích ch?t l?ng trong bình ch?a khi bi?t t? tr?ng ch?t l?ng; Máy ?o v?n n?ng có th? ?o dán ti?p dòng ?i?n b?ng ?o ?i?n áp d?i trên 1 ?i?n tr? ?ã bi?t giá tr?.

5.2. Phân lo?i sai s? c?a phép ?o

a. Theo hình th?c bi?u th?

Ta có sai s? tuy?t ??i, sai s? t??ng ??i c?a phép ?o.

+ Sai s? tuy?t ??i ?: là hi?u gi?a k?t qu? ?o X? và giá tr? th?c X c?a ??i l??ng ?o. Vì giá tr? th?c là giá tr? lý t??ng, ta ch? có th? ti?n g?n ??n nó nên trong tính toán th??ng thay nó b?ng giá tr? (th?c) quy ??c Xtq. Giá tr? (th?c) quy ??c là giá tr? ?ã bi?t v?i ?? chính xác ?? dùng cho 1 m?c ?ích nh?t ??nh . Ta có (b? “th?c” theo VIM 2007):

? = X? – Xtq (1)

+ Sai s? t??ng ??i ?: là t? s? gi?a sai s? tuy?t ??i và giá tr? (th?c) quy ??c c?a ??i l??ng ?o và th??ng ???c tính theo ph?n guy:

? = (?/ Xtq ) 100% (2)

b. Theo quy lu?t xu?t hi?n

Sai s? c?a phép ?o ???c phân thành sai s? h? th?ng, sai s? ng?u nhiên và sai s? thô. Sai s? thô là sai s? mà ?? l?n c?a nó khác bi?t m?t cách b?t th??ng so v?i sai s? th??ng x?y ra trong cùng ?i?u ki?n ?o. Nguyên nhân gây ra sai s? này là nh?ng sai h?ng tr?m tr?ng c?a ph??ng ti?n ?o, nh?m l?n c?a ng??i ?o, hay s? thay ??i ??t ng?t c?a môi tr??ng ?o… Nh? th?n tr?ng ta có th? tránh ???c sai s? này.