1. Sai s? h? th?ng c?a phép ?o và cách lo?i tr?

Sai s? h? th?ng c?a phép ?o là ph?n sai s? có giá tr? và d?u không thay ??i, ho?c thay ??i theo 1 quy lu?t xác ??nh khi ?o l?p l?i 1 ??i l??ng. Trong ?a s? tr??ng h?p, sai s? h? th?ng có th? xác ??nh ???c b?ng th?c nghi?m và còn có th? lo?i tr? kh?i k?t qu? ?o.

C?n l?u ý là sai s? h? th?ng ch?a phát hi?n ???c còn nguy hi?m h?n c? sai s? ng?u nhiên vì nó luôn làm cho k?t qu? ?o không ?úng.

a. Nguyên nhân gây ra sai s? h? th?ng c?a phép ?o

+ Ph??ng ti?n ?o: là guyen nhân quan tr?ng nh?t, nó th??ng n?m ngay trong c?u trúc, công ngh? ch? t?o và vi?c ghi kh?c ph??ng ti?n ?o. S? hao mòn, lão hoá c?a các b? ph?n, chi ti?t c?u thành ph??ng ti?n ?o trong quá trình b?o qu?n, s? d?ng c?ng là nguyen nhân gây ra ph?n sai s? này.

+ L?p ??t PT?: ? nhi?u PT?, v? trí t??ng ??i gi?a các b? ph?n ??ng và t?nh ?nh h??ng r?t nhi?u ??n ?? chính xác c?a nó. L?p ??t ph??ng ti?n ?o không ?úng s? gây ra 1 sai s? h? th?ng nh?t ??nh. Cân bàn , cân ??a, cân phân tích… không ???c ?i?u ch?nh cho n?m ngang, khi làm vi?c dao t?a s? không ti?p xúc hoàn toàn v?i g?i, tính ch?t giao ??ng c?a cân thay ??i và k?t qu? cân b? sai l?ch.a/ Nguyên nhân gây ra sai s? h? th?ng c?a phép ?o

+ ?i?u ki?n môi tr??ng: nh? nhi?t ??, ?? ?m, áp su?t khí quy?n, t? tr??ng… tác ??ng vào làm ?nh h??ng ??n ??i l??ng ?o, ??n các tính n?ng c?a ph??ng ti?n ?o và do ?ó làm xu?t hi?n thêm sai s? trong k?t qu? ?o. VD nhi?t ?? guy làm guy chi?u dài v?t, guy ?i?n tr?…

+ Ph??ng pháp ?o: m?i ph??ng pháp ?o ??u có 1 sai s? h? th?ng c?a chính ph??ng pháp ?o ?ó( sai s? lý thuy?t ). Dùng ph??ng pháp ?o khác nhau s? có sai s? h? th?ng khácnhau. Vì v?y c?n c? vào các yêu c?u c? th? ?? ch?n ph??ng pháp ?o và xem xét có c?n s? d?ng s? hi?u chính khi dùng ph??ng pháp ?o ?ó hay không. VD: cân 2 cánh tay ?òn khi 2 ?òn không ??u.

+ Ng??i ?o: do ??c ?i?m c? th?, do cá tính, trình ??.. ng??i ?o có th? có thói quen thao tác sai, có sai l?m th? giác ho?c cách ??c thang ?o, thang ch? th? sai.v.v…

b. Lo?i tr? sai s? h? th?ng c?a phép ?o

T? các  nguyen nhân gây ra sai s? h? th?ng nêu trên, ta th??ng s? d?ng m?t s? bi?n pháp d??i ?ây ?? lo?i tr? nó.

+ Lo?i tr?  nguyên nhân gây ra sai s? tr??c khi ?o

Ti?n hành ki?m tra , ki?m ??nh, hi?u chu?n ph??ng ti?n ?o ??u ??n, ?úng k? h?n ?? phát hi?n và kh?c ph?c các sai sót.

L?p ??t ph??ng ti?n ?o ?úng tr?ng thái quy ??nh. Dùng các trang thi?t b? ph? ?? gi? cho ?i?u ki?n môi tr??ng n?m trong ph?m vi cho phép.

+ Lo?i tr? sai s? h? th?ng trong quá trình ?o

C?n c? vào ??c ?i?m c?u t?o c?a ph??ng ti?n ?o và nguyên nhân gây ra sai s? h? th?ng, ta có th? ch?n ph??ng pháp ?o thích h?p ?? v?a ti?n hành ?o v?a ??ng th?i lo?i tr? sai s? h? th?ng: VD ph??ng pháp th?, cân ??o 2 l?n. Ph??ng pháp so sánh v?i m?u h?n ch? sai s? h? th?ng c?a thi?t b? so nên hay ???c dùng trong các phép ki?m ??nh, hi?u chu?n chính xác cao.

+ Hi?u chính k?t qu? ?o.

Vi?c hi?u chính k?t qu? ?o giúp ta kh?c ph?c t?t h?n ph?n sai s? h? th?ng do ph??ng ti?n ?o ho?c do s? bi?n ??ng c?a các ?i?u ki?n môi tr??ng.

2. Sai s? ng?u nhiên c?a phép ?o

Dù ?ã lo?i tr?, kh?c ph?c các nguyên nhân gây ra sai s? h? th?ng và sai s? thô, m?i phép ?o còn b? tác ??ng t?ng h?p c?a r?t nhi?u y?u t? ng?u nhiên không th? hoàn toàn lo?i b?, bao g?m c? nh?ng ?nh h??ng c?a các y?u t? h? th?ng ch?a phát hi?n ???c .Chúng gây cho k?t qu? ?o sai s? ng?u nhiên mà ?? l?n c?a nó không th? xác ??nh tr??c. Tuy nhiên nh? l?p l?i phép ?o m?t cách c?n th?n ta có th? ?ánh gíá ???c m?c ?? c?a nó qua 1 s? ??i l??ng tính toán. ?ó là:

a. Giá tr? trung bình s? h?c :

b. ?? l?ch chu?n s (còn g?i là ?? l?ch bình ph??ng trung bình):

Trong ?ó xi: là giá tr? nh?n ???c ? l?n ?o th? i trong phép ?o l?p g?m n l?n ?o riêng r?.

Giá tr? X trung bình  ???c l?y làm ??c l??ng cho ?? l?n c?a ??i l??ng ?o (*). Có tài li?u gi?ng d?y cho r?ng: S? l?n ?o l?p n càng l?n, càng g?n v?i giá tr? th?c c?a ??i l??ng ?o. ?i?u này không ?úng, th?c ra n càng l?n thì ta s? càng lo?i ra kh?i k?t qu? ?o các thành ph?n sai s? ng?u nhiên, khi ?ó còn thành ph?n sai s? h? th?ng ? HT ???c th? hi?n ? = (?/ Xtq ) 100% .

Lý thuy?t xác su?t ?ã ch?ng minh ???c r?ng t? và s ta luôn kh?ng ??nh ???c v?i xác su?t P ch?n tr??c (g?i là xác su?t tin c?y), ?? l?n c?a ??i l??ng ?o n?m trong kho?ng:

Trong ?ó giá tr? t ph? thu?c vào s? l?n ?o l?p n và xác su?t P, ???c tra t? b?ng phân b? Student (Xem B?ng )

Các giá tr?  g?i là giá tr? tin c?y trên và d??i c?a phép ?o.

?? r?ng   g?i là kho?ng tin c?y c?a phép ?o, th? hi?n m?c ?? ?nh h??ng c?a sai s? ng?u nhiên ??n k?t qu? ?o. Có th? gi?m ?? r?ng này b?ng t?ng n.

3. K?t qu? ?o v?i các d?ng sai s? khác nhau

a. Sai s? h? th?ng và sai s? ng?u nhiên ??u l?n, ?? ?úng và ?? ch?m (?? trung thành) ??u kém.

b. Sai s? ng?u nhiên nh?, sai s? h? th?ng l?n.

c. Sai s? h? th?ng nh?, sai s? ng?u nhiên l?n.

d. Sai s? h? th?ng và sai s? ng?u nhiên ??u nh?, thi?t b? ?o có ?? chính xác cao.

4. M?t s? ??c tính c?a phép ?o

+ ?? ?úng (trueness) : là ??c tính c?a các phép ?o cho các k?t qu? có sai s? h? th?ng nh?.

+ ?? l?p l?i (repeatability): là ??c tính c?a các phép ?o cho các k?t qu? g?n nhau khi ?o l?p l?i cùng 1 ??i l??ng (sai s? ng?u nhiên nh?). Hay dùng ?ánh giá ?? ?n ??nh.

+ ?? chính xác (accuracy): là 1 khái ni?m ??nh tính, ?ó là ??c tính c?a phép ?o ??n l? cho k?t qu? sát v?i giá tr? th?c c?a ??i l??ng ?o.

+ ?? ?n ??nh (stability): ??c tính cho k?t qu? không ??i theo th?i gian.