Ki?m ??nh : là vi?c xác ??nh, xem xét s? phù h?p c?a ph??ng ti?n ?o so v?i yêu c?u pháp lý có ??t các ch? tiêu k? thu?t c? th? hay không, k?t qu? do c? quan ki?m ??nh nhà n??c xác ??nh là ??t ho?c không ??t. Ki?m ??nh mang tính ch?t b?t bu?c ??i v?i các ph??ng ti?n ?o có trong “Danh m?c các thi?t b? b?t bu?c ki?m ??nh” theo quy?t ??nh s? 13/2007/Q?-BKHCN ngày 6/7/2007 c?a B? Khoa h?c và Công ngh?. Vi?c ki?m ??nh ph??ng ti?n ?o do ki?m ??nh viên ?o l??ng th?c hi?n th?ng nh?t theo các quy trình ki?m ??nh. Thi?t b? ?o sau khi ki?m ??nh ??t yêu c?u ???c dán tem ki?m ??nh ho?c c?p gi?y ch?ng nh?n ki?m ??nh c?a c? quan qu?n lý Nhà n??c v? ?o l??ng ho?c c? s? ???c u? quy?n ki?m ??nh Nhà n??c và có giá tr? pháp lý trong c? n??c

Hi?u chu?n : ph??ng ti?n ?o là thi?t l?p m?i t??ng quan gi?a ?o l??ng và ph??ng ti?n ?o. Hi?u chu?n không mang tính ch?t b?t bu?c. D?a vào k?t qu? hi?u chu?n, khách hàng t? quy?t ??nh xem thi?t b? có s? d?ng n?a hay không. B?n ch?t k? thu?t c?a hi?u chu?n và ki?m ??nh gi?ng nhau: ?ó là vi?c so sánh ph??ng ti?n ?o v?i chu?n ?? ?ánh giá sai s? và các ??c tr?ng k? thu?t, ?o l??ng khác c?a nó.

B?n ch?t k? thu?t c?a hi?u chu?n và ki?m ??nh gi?ng nhau: ?ó là vi?c so sánh ph??ng ti?n ?o v?i chu?n ?? ?ánh giá sai s? và các ??c tr?ng k? thu?t, ?o l??ng khác c?a nó. Khác nhau là ki?m ??nh theo yêu c?u c?a pháp lý, b?t bu?c áp d?ng trong khi hi?u chu?n là t? nguy?n.

1. Hi?u chu?n là gì?

Hi?u chu?n là ki?m tra máy móc/ thi?t b? nh?m ??m b?o các ch?c n?ng c?a máy móc/ thi?t b? ?áp ?ng tiêu chu?n yêu c?u c?a nhà s?n xu?t.
2. T?i sao c?n ph?i hi?u chu?n máy móc/ thi?t b?? M?i m?t lo?i thi?t b? có m?t tiêu chu?n và yêu c?u riêng c?a nó, hi?u chu?n là ?? ??m b?o ?? an toàn cho con ng??i và c?ng là cách duy nh?t ch?ng minh thi?t b? ?áp ?ng ???c các yêu c?u s?n xu?t.
3. T? ch?c, c? quan nào ? Vi?t Nam th?c hi?n vi?c hi?u chu?n máy móc/ thi?t b??? Vi?t Nam hi?n nay, m?t s? t? ch?c, c? quan ??m nh?n vi?c hi?u chu?n máy móc/ thi?t b? nh?: Quatest 1, Quatest 3, Hi?u chu?n 3D,  Vi?n KHCN Xây D?ng, VMI (Vi?n ?o L??ng Vi?t Nam), Trung Tâm 2 (Thu?c B? Qu?c Phòng)…
4. Tiêu chu?n nào ???c áp d?ng khi hi?u chu?n máy móc/ thi?t b?? T?t c? các máy móc/ thi?t b? khi hi?u chu?n ph?i ?áp ?ng tiêu chu?n ISO/IEC 17025: 2005.
5. Công nh?n là gì? Công nh?n là s? b?o ??m c?a t? ch?c th? ba, công nh?n cho m?t ??n v?, c? quan, công ty có n?ng l?c th?c hi?n vi?c hi?u chu?n.
6. T? ch?c công nh?n là gì? Các t? ch?c công nh?n có quy?n c?p ch?ng nh?n nh? là: ILAC-MRA, ISO International (USA-NQA), NIST Traceable, TUV (??c), A2LA (M?),ACLASS (M?), APLAC(Châu Á), STAMEQ & VILAS (Vi?t Nam), AOV (Vi?t Nam)
7. Ch?ng nh?n là gì?
Ch?ng nh?n là gi?y ch?ng th?c thi?t b? ?áp ?ng ???c các tiêu chu?n yêu c?u c?a các t? ch?c có th?m quy?n.
8. ?i?u gì là c?n thi?t ??i v?i ch?t l??ng s?n ph?m c?a m?t công ty?
T?t c? nh?ng thi?t b? s?n xu?t ho?c s?n ph?m c?a công ty ph?i luôn ?áp ?ng tiêu chu?n qu?c t?.

Hi?u chu?n ph??ng ti?n ?o và v?n ?? liên k?t chu?n

1. Khái ni?m hi?u chu?n ph??ng ti?n ?o

Hi?u chu?n (calibration) ???c ??nh ngh?a là t?p h?p các thao tác trong ?i?u ki?n quy ??nh ?? thi?t l?p m?i quan h? gi?a các giá tr? ???c ch? b?i ph??ng ti?n ?o, h? th?ng ?o ho?c giá tr? ???c th? hi?n b?ng vât ?? ho?c m?u chu?n và các giá tr? t??ng ?ng th? hi?n b?ng chu?n. K?t qu? hi?u chu?n ???c ghi trong m?t tài li?u thù?ng ???c g?i là gi?y ch?ng nh?n hi?u chu?n ho?c thông báo hi?u chu?n.

Xét v? m?t k? thu?t, b?n ch?t c?a vi?c hi?u chu?n chính là vi?c so sánh ph??ng ti?n ?o v?i chu?n ?? ?ánh giá sai s? và các ??c tr?ng k? thu?t, ?o l??ng khác c?a nó

Hi?u chu?n chính là bi?n pháp ?? truy?n ?? l?n c?a ??n v? clo l??ng t? chu?n có ?? chính xác cao nh?t t?i các ph??ng ti?n ?o thông th??ng nh?m ??m b?o tính th?ng nh?t và ?? chính xác c?n thi?t c?a t?t c? ph??ng ti?n ?o.

2. Tính liên k?t chu?n

M?t ??c tr?ng quan tr?ng c?a vi?c hi?u chu?n là ph?i ??m b?o tính liên k?t chu?n c?a nó. Tính liên k?t chu?n ???c ??nh ngh?a là tính ch?t c?a k?t qu? ?o ho?c giá tr? c?a m?t chu?n mà nh? ?ó có th? liên h? t?i các chu?n ?ã ??nh, th??ng là chu?n qu?c gia hay qu?c t? thông qua m?t chu?i so sánh không gian gián ?o?n v?i nh?ng ?? không ??m b?o xác ??nh. Chu?i so sánh không gián ?o?n ???c g?i là chu?i liên k?t chu?n.

S? ?? di?n t? b?n ch?t c?a vi?c hi?n chu?n c?ng ??ng th?i cho ta m?t hình ?nh c? th? v? tính liên k?t chu?n. M?i ph??ng tiên ?o c?ng nh? các chu?n ??u ???c ??t vào m?t m?t xích t??ng ?ng trong chu?i liên k?t chu?n. K?t qu? cu?i cùng là chúng ??u ???c n?i (so sánh) v?i chu?n qu?c gia tr?c ti?p hay gián ti?p.

3. Ki?m ??nh ph??ng ti?n ?o

Ki?m ??nh (verifcation) ???c ??nh ngh?a là toàn b? các thao tác do m?t t? ch?c c?a c? quan quan lý Nhà n??c v? ?o l??ng (ho?c m?t t? ch?c ???c u? quy?n v? m?t pháp lý) ti?n hành nh?m xác ??nh và ch?ng nh?n r?ng ph??ng ti?n ?o tho? mãn hoàn toàn các yêu c?u ?ã quy ??nh.

Xét v? m?t k? thu?t. n?i dung c? b?n c?a ki?m ??nh và hi?u chu?n là t??ng t? nhau. ?ó là vi?c so sánh ph??ng ti?n ?o v?i chu?n ?? ?ánh giá sai s? và các ??c tr?ng k? thu?t, ?o l??ng khác c?a nó. Nh?ng ki?m ??nh khác v?i hi?u chu?n ? ch? sau khi ti?n hành các thao tác k? thu?t còn ph?i ??i chi?u k?t qu? thu ???c v?i các yêu c?u tu?ng ?ng ?ã ???c quy ??nh ?? xem ph??ng ti?n ?o có phù h?p hay không. Ch? ph??ng ti?n ?o ??t yêu c?u môi ???c c?p gi?y ch?ng nh?n ki?m ??nh ho?c ?óng (in, dán) d?u ki?m ??nh lên ph??ng ti?n ?o ?? xác nh?n tính h?p pháp c?a nó trong s? d?ng ho?c l?u thông; nh?ng ph??ng ti?n ?o nào không ??t yêu c?u s? không ???c ??a vào l?u thông, s? d?ng.

Nh? v?y ki?m ??nh là bi?n pháp qu?n lý ph??ng ti?n ?o ???c quy ??nh b?ng lu?t pháp c?a Nhà n??c v? ?o l??ng, do c? quan qu?n lý nhà n??c v? ?o l??ng th?c hi?n và là b?t bu?c ??i v?i ph??ng ti?n ?o n?m trong danh m?c ph?i qua ki?m ??nh, nh?m m?c ?ích ??m b?o an toàn và quy?n l?i chung cho m?i ng??i, cho toàn xã h?i.

Còn hi?u chu?n là ho?t ??ng, k? thu?t c?n thi?t c?a m?i c? s? s?n xu?t, kinh doanh, nghiên c?u ?? bi?t ???c tình tr?ng c?a ph??ng ti?n ?o trong quá trình s? d?ng, b?o qu?n chúng, t? ?ó có bi?n pháp x? lý, hi?u ch?nh k?p th?i phù h?p v?i m?c tiêu s?n xu?t kinh doanh, nghiên c?u c?a mình.

4. Ch?n chu?n ?? hi?u chu?n

?? ??m b?o tính kinh t? và ?? tin c?y c?n ph?i ch?n chu?n phù h?p v?t ??i t??ng và yêu c?u hi?u chu?n. Th??ng sai s? c?a chu?n càng nh? so v?i sai s? cho phép c?a ??i tti?ng hi?u chu?n thì k?t qu? càng tin c?y. Tuy nhiên n?u ch?n chu?n quá chính xác s? không c?n thi?t và không kinh t?. Vì v?y trong quá trình hi?u chu?n th??ng ph?i ch?n các t? s? nh?t ??nh gi?a sai s? c?a chu?n và sai s? cho phép c?a ??i t??ng hi?u chu?n sao cho thích h?p. ??i v?i t?ng lo?i ph??ng ti?n ?o, t? s? ?ó có th? là 1:3; 1:4; 1:5. T? s? 1:2 c?ng có th? dùng v?i ?i?u ki?n sai s? ng?u nhiên c?a chu?n và ph??ng ti?n ?o c?n hi?u chu?n nh? không ?áng k?, ?? chính xác c?a chúng ch? y?u do sai s? h? th?ng quy?t ??nh.

Tuy nhiên, khi c?n l?p b?ng s? hi?u chính cho ph??ng ti?n ?o thì c? s? xem xét ?? ch?n chu?n s? không còn là sai s? cho phép nh? ?ã nêu ? trên mà là ?? chính xác ?òi h?i ??i v?i s? hi?u chính này.

Tr??ng h?p chu?n có b?ng s? hiêu chính kèm theo thì c?n c? ?? ?ánh giá và l?a ch?n chu?n s? không ch? là c?p, h?ng chính xác c?a chu?n mà còn bao g?m c? ?? chính xác c?a các s? hi?u chính ?ó n?a.

5. Ph??ng pháp hi?u chu?n

M?i ph??ng pháp hi?u chu?n có ?? chính xác, ?? tin c?y và ph?m vi s? d?ng nh?t ??nh. D??i ?ây gi?i thi?u m?t s? ph??ng pháp thông d?ng.

+ Hi?u chu?n b?ng ph??ng pháp so sánh tr?c ti?p

Theo ph??ng pháp này ta so sánh tr?c ti?p v?t ?? ho?c ph??ng ti?n ?o c?n hi?u chu?n v?i v?t ?? ho?c ph??ng ti?n ?o chu?n.

??i v?i v?t ??, hiêu chu?n theo ph??ng pháp này nhanh, ??n gi?n nh?ng ?? chính xác th?p và c?ng ch? có th? so sánh tr?c ti?p các v?t ?? ?? dài (th??c v?ch, th??c cu?n), các v?t ?? dung tích (?ng ?ong, bình ?ong…) v?i nhau mà thôi.

??i v?i ph??ng ti?n ?o, ph??ng pháp này ???c dùng r?t ph? bi?n b?ng cách do ??ng th?i cùng m?t ??i l??ng b?ng ph??ng ti?n ?o c?n hi?u chu?n và ph??ng ti?n ?o chu?n. ?i?u quan tr?ng là ph?i ??m b?o ?? chúng cùng ?o m?t ??i l??ng nh? nhau. Ví d? khi ??t m?t s? nhiêt k? c?n hi?u chu?n và nhi?t k? chu?n vào m?t bình ?i?u nhi?t, n?u nhi?t ?? trong bình không ??ng nh?t, k?t qu? s? không ph?n ánh ?úng ch?t l??ng các nhi?t k?.

+ Hi?u chu?n v?t ?? b?ng d?ng c? so sánh

N?i dung c?a ph??ng pháp này là so sánh v?t ?? c?n hi?u chu?n v?i v?t ?? chu?n thông qua môt d?ng cu so sánh.

Trong l?nh v?c ?o kh?i l??ng d?ng c? so sánh ???c dùng ph? bi?n là các lo?i cân chu?n (?? ki?m ??nh các qu? cân); trong l?nh v?c ?o ?i?n ?ó là các c?u ?o ?i?n m?t chi?u và xoay chi?u (?? hi?u chu?n v?t ?? ?i?n tr?, ?i?n dung, ?i?n c?m…).

?? chính xác c?a ph??ng pháp này ph? thu?c vào các ??c tr?ng ?o l??ng c?a dung c? so sánh, trong ?ó ch? y?u là ?? chính xác c?a v?t ?? chu?n, ?? nh?y và ?? ?n ??nh c?a dung cu so sánh. ?? nh?y c?a d?ng c? so sánh ph?i ?? ?? phát hi?n ???c nh?ng thay ??i c?a ??i l??ng ?o nh? h?n sai s? cho phép c?a v?t ?? chu?n.

Các ph?n t? c?u t?o c?a d?ng c? so sánh nh? t? s? gi?a hai ?òn cân, t? s? gi?a các nhành c?a c?u ?i?n m?t chi?u, xoay chi?u ph?i ?? ?n ??nh ?? không ?nh h??ng ??n quá trình so sánh các v?t ?? v?i nhau.

+ Hi?u chu?n ph??ng ti?n ?o b?ng v?t ?? chu?n

N?i dung c?a ph??ng pháp này là dùng ph??ng ti?n ?o c?n hi?u chu?n ?o ??i l??ng th? hi?n b?ng v?t ?? chu?n ho?c ?o m?t ?ai l??ng trung gian s? ???c so sánh v?i v?t ?? chu?n. Ví d? hi?u chu?n th??c c?p b?ng các t?m c?n chu?n ho?c hi?u chu?n vonmét b?ng máy bù.

Khi hi?u chu?n b?ng ph??ng pháp này n?u v?t ?? chu?n là b? v?t ??, ng??i ta th??ng ?i?u ch?nh b? v?t ?? ?? kim ch? c?a ph??ng ti?n ?o c?n hi?u chu?n d?ng l?i ? nh?ng v?ch theo quy ??nh. Ví d? nh? hi?u chu?n ômmét b?ng h?p ?i?n chu?n, giá tr? ??c trên h?p ?i?n tr? chu?n là giá tr? ?i?n tr? th?c t? t??ng ?ng v?i s? ch? c?a ômmét.

Các ph??ng pháp hi?u chu?n trên g?i chúng là ph??ng pháp hi?u chu?n toàn ph?n. ??i v?i các ph??ng ti?n ?o có c?u t?o ph?c t?p, g?m nhi?u b? ph?n h?p thành, ng??i ta còn hi?u chu?n t?ng ph?n riêng r?. Ph??ng pháp hi?u chu?n t?ng ph?n ???c s? d?ng khi không th? hi?u chu?n toàn ph?n ho?c khi c?n tìm hi?u các h?ng hóc, sai sót ? t?ng b? ph?n h?p thành.

Khi hi?u chu?n tu? theo m?c ?? chính xác và s? ph?c t?p v? k? thu?t c?a ph??ng ti?n ?o c?ng nh? các yêu c?u c?a vi?c hi?u chu?n ta ph?i ch?n chu?n và ph??ng pháp hi?u chu?n theo các nguyên t?c và ??c ?i?m ?ã trình bày ? trên. Th??ng nh?ng v?n ?? này ?ã ???c h??ng d?n trong các tài li?u, v?n b?n v? ph??ng pháp hi?u chu?n t??ng ?ng v?i t?ng loai ph??ng ti?n ?o c? th?.

6. Biên b?n hi?u chu?n

Biên b?n hi?u chu?n là tài li?u ghi l?i các s? li?u và k?t qu? trong quá trình hi?u chu?n. ?ây là tài li?u k? thu?t quan tr?ng làm c? s? cho vi?c ?ánh giá, phân tích k?t qu? hi?u chu?n. Cán b? hi?u chu?n ph?i ghi ??y ??, rõ ràng và trung th?c các s? li?u không ???c tu? ý v?t b? các s? li?u mà mình th?y vô lý. Khi phân tích, x? lý các s? li?u có th? không dùng t?i các s? li?u rõ ràng là không h?p lý so v?i toàn b? s? li?u thu ???c, nh?ng ph?i ??m b?o khi c?n thi?t v?n có th? ??c l?i ???c.

Th??ng biên b?n hi?u chu?n ghi l?i các n?i dung sau:

– Các d?u hi?u c?a ph??ng ti?n ?o nh?: tên, s? hi?u, n?i s?n xu?t, n?i s? d?ng…

– Các ??c tr?ng k? thu?t và ?o l??ng c?a phtt?ng ti?n ?o;

– Tên và các ??c tr?ng c?a chu?n và các trang thi?t b? ph?;

– ?i?u ki?n môi tr??ng ti?n hành hi?u chu?n;

– K?t qu? t?ng l?n ?o riêng bi?t trong quá trình hi?u chu?n;

– K?t qu? x? lý các s? li?u;

– ?ánh giá cu?i cùng v? ph??ng ti?n ?o.

– N?i và ng??i ti?n hành hi?u chu?n.

M?u biên b?n hi?u chu?n th??ng ???c trình bày trong các ph??ng pháp hi?u chu?n ?ng v?i t?ng lo?i ph??ng ti?n ?o c? th?.

7. S? ?? hi?u chu?n

S? ?? hi?u chu?n trình bày ph??ng ti?n, ph??ng pháp và ?? chính xác c?a vi?c truy?n (??n v? t? chu?n ??n các ph??ng ti?n ?o. Nh?ng s? ?? này còn ???c g?i là s? ?? th? b?c cho ph??ng ti?n ?o.

N?i dung s? ?? th??ng g?m ph?n l?i và ph?n v?, trong ?ó ch? y?u là ph?n v?.

Trong ph?n v?, tên chu?n và ph??ng ti?n ?o cùng các ??c tr?ng ?o l??ng c?a nó (ph?m vi ?o, c?p h?ng chính xác ho?c sai s?) ???c ghi trong khung hình ch? nh?t. Tên ph??ng pháp hi?u chu?n (ph??ng pháp ?? so sánh chu?n v?i ph??ng ti?n ?o) ?? trong khung tròn ho?c ôvan. Quan h? truy?n ??n v? gi?a các thành ph?n bi?u th? b?ng các ???ng n?i.

Theo chi?u d?c, ph?n v? ???c chia thành các kho?ng, s? các kho?ng ?ng v?i s? b?c truy?n ??n v?, kho?ng trên cùng trình bày chu?n cao nh?t, các kho?ng sau ?ó trình bày các b?c chu?n ti?p theo. Kho?ng cu?i cùng trình bày theo hàng ngang toàn b? ph??ng ti?n ?o theo th? t? ?? chính xác gi?m d?n t? trái sang ph?i.